Punt 5 OP2 Blijf gezond! in een casus benodigde interventies herkennen die de gezondheid van de volwassen mens bevorderen en daarbij rekening houden met de fysieke en sociaal-culturele omgeving van de zorgvrager

Punt 5 OP2 Blijf gezond! in een casus benodigde interventies herkennen die de gezondheid van de volwassen mens bevorderen en daarbij rekening houden met de fysieke en sociaal-culturele omgeving van de zorgvrager

1. Etnische verschillen in gezondheid

   • Gezondheidsverschillen tussen etnische groepen
     • Verschillen in gezondheid tussen allochtonen en autochtonen werken door in de zorg aan die groepen
       • zowel in preventieve als in curatieve zorg
     • Determinanten van gezondheid
       • Leefstijl
         • roken/alcohol/voeding
         • Fysieke omgeving
           • arbeids- en woonomstandigheden
           • Sociale omgeving
             • sociale steun/sociaal netwerk
             • psychosociale stress
               • door ingrijpende levensgebeurtenissen
               • gebruik van zorg
                 • zoals huisarts of JGZ
       • Veranderingen in het risicoprofiel
         • Convergerende ziektepatronen en bijbehorend risicoprofiel
           • Sterfte- en ziektepatronen van migranten gaan steeds meer lijken op die van de autochtone bevolking in gastland.
           • Veranderingen in risicoprofiel zijn dus mogelijk
             • 5 mechanismen waarmee de verdeling van specifieke risicofactoren verklaard kunnen worden
               • 1. Genetische kenmerken
                 • 2. Migratiegeschiedenis
                   • 3. Culturele kenmerken
                     • 4. Etnische identiteit
                       • 5. Positie in het gastland
                         • Context waarin mensen terecht komen. Van belang zijn: sociaaleconomische positie / discriminatie / sociale participatie (meedoen)
                       • Mensen blijven vaak vasthouden aan oorsprong en afstamming - voelt iemand zich bijv. surinamer of nederlander? --> kan specifieke psyhosociale factoren opleveren: stress, depressie, gedragsgerelateerde factoren: roken/alcoholgebruik
                     • Cultuur: geheel aan normen, opvattingen en waarden die betekenis geven aan de werkelijkheid.
                     • Aanpassing van culturele kenmerken onder invloed van cultuur in het gastland
                       • assimilatie - volledige aanpassing
                         • integratie - onderdeel zijn van de samenleving met behoud van eigen cultuur
                           • separatie - vasthouden aan de eigen cultuur en geen contact zoeken met personen uit de dominante cultuur
                             • marginalisatie - het contact verliezen met de zowel dominante cultuur als die van de minderheid
                   • Psychosociaal: migratie + voorafgaande stress. Vluchteling: voorafgaand geweld, de vlucht zelf, asielprocedure: sequentiële traumatisering --> kan invloed hebben op fysieke gezondheid: hart/vaatziekten
                   • Fysiek: in gastland andere omstandigheden: klimaat, voeding, infrastructuur enz. : hogere frequentie ongevallen of verdrinking
                 • etnische verschillen door genen/ bepaalde aandoeningen komen juist wel/niet voor. Andere reactie op medicijnen.

2. Gezondheidsbevordering en diversiteit

   • Toepasbaarheid van gangbare theorieën en modellen van gedragsverandering in een cutureel diverse praktijk
     • Publieke gezondheidszorg
       • de manier van organisatie van de samenleving om de gezondheid te bevorderen en ziekte te voorkomen
         • zuiver biomedische interventies hebben minder invloed dan effectieve interventies voor de gehele bevolking (riolering, goede huizen enz)
       • maatschappelijk draagvlak/participatie
         • ontwikkeling van effectieve strategieën zijn afhankelijk van participatie
           • betrokkenheid van alle partijen (gehele bevolking) nodig
             • opleggen van gedrag en beleidscontrole zijn zinloos
               • soms zijn cultuurspecifieke of doelgroepgerichte interventies nodig om een bepaald doel te bereiken
                 • hoe gedrag te beïnvloeden?
     • Theorieën voor gedragsverandering
       • cognitieve theorieën
         • Psychologische theorieën
           • Economische theorieën
             • Sociaal en en culturele theorieën
               • Context/omgeving van mensen is óók belangrijk
                 • social support theorie
                   • eerst naar de mogelijkheid kijken voor support uit eigen omgeving
                     • peer education theorie
                       • peer support, peer pressure is beslissend.
                         • op termijn is zoiets ineffectief, gaat meer lijken op indoctrinatie van op informatieverschaffing op basis van gelijkwaardigheid.
             • het is mogelijk om bepaald gedrag meerwaarde te geven, maak gedragsverandering aantrekkelijk
               • social marketing theorie
                 • campagne gebaseerd op marktonderzoek. Dit concept gaat niet uit van gelijkwaardigheid. (niet iedereen kan bijvoorbeeld een product aanschaffen ivm laag inkomen)
                   • kan betuttelend overkomen, wat leidt tot verzet
                     • communication and persuasion-theorie
                       • 'bedreigen' zal meer medewerking geven en positieve reacties uitlokken. Gebruik slogans 'AIDS KILLS'. niet gewenste resultaat/bang voor mensen met hiv
                         • kan in sommige gevallen werken/roken
           • naast informatie heb je ook de psychologische capaciteit nodig om een zinvolle beslissing te kunnen nemen
             • de copingtheorie
               • gaat uit van overlevingsstrategieën van individuen welke verschillende manieren hebben om met bedreigen van de gezondheid om te gaan
                 • benadrukt dat er geen algemene 'recepten' zijn om gedragsverandering tot stand te brengen
                   • bedanadrukt individuele benadering noodzakelijk ivm stereotypering
         • wanneer mensen informatie krijgen zullen ze gedrag veranderen
           • Health belief-model
             • mensen hebben in hun levensruimte gebieden die positief/negatief/neutraal zijn.
               • campagnes/informatie ter bevordering van gedragsverandering kunnen voordelen vergroten, barriéres verkleinen, nadelen benadrukken
                 • onvoldoende ruimte voor culturele aspecten van gedragsverandering
                   • sociale leertheorie
                     • Iemand kan zijn gedrag veranderen als hij/zij 1) de capaciteit/vaardigheden heeft 2)verwachtingen heeft tav persoonlijke vaardigheid gedrag te veranderen 3) iemand geloofd dat de uitkomsten van het gedrag tot gewenste resultaten leiden
                       • Culturele aspecten blijven buiten beschouwing. Theorie gaat uit van belonen van successen. Werkt niet bij Aziatische culturen (groepsdenken)
                         • theorie van beredeneerd gedrag
                           • gedrag wordt bepaald door kennis/attitude. Attitudes en subjectieve oordelen helpen bij het voorspellen van iemands intenties tot verandering, welke leiden tot bepaald gedrag
                             • er wordt geen rekening gehouden met de omgeving - cultureel/maatschappelijk ongevoelig

3. Theorie in praktijk brengen

   • PERCEDE-PROCEED-model
     • STAP 1 - PERCEDE: vooronderzoek naar de factoren die gedrag bepalen, versterken en vergemakkelijken
       • STAP 2: PROCEED: de gezondheidseducatie-interventies, het beleid, de organisatie en de regulering van de in PERCEDE gesignaleerde factoren die bepalend zijn voor het gewenste gedrag.
         • Kortom: actieonderzoek
           • bevordert, als het goed en volledig wordt gedaan, ook het verzamelen van cultuurspecifieke informatie over een desbetreffende groep en helpt planners inzicht te krijgen in hun gedrag
     • stages of change model
       • ook wel transtheoretisch model genoemd.
         • maakt gebruik van alle voorgaand genoemde benaderingen, maar de mate verschilt per fase
           • Fase 1: onwetendheid (precontemplatie)
             • Fase 2: bewustwording (contemplatie)
               • Fase 3: gedragsverandering (voorbereidingsfase)
                 • Fase 4: actie (uitproberen van ander gedrag)
                   • Fase 5 behouden van gewenste gedrag
                     • één van de populaire manieren om aan gezondheidsbevordering bij migranten te werken
                       • kan alleen niet bij gecompliceerde problematiek
       • Participatief actieonderzoek
         • voor een behoorlijke analyse wordt de onderzochte populatie betrokken (vertegenwoordigers van doelgroep, op alle niveaus in het onderzoek)
           • migranten zoeken zelf naar oplossingen om problemen aan te pakken, monitoren zelf de interventie, en sturen zelf het onderzoek bij
             • soms lastig ivm geldstromen en niet uit handen durven geven door onderzoekers