Izrael Jehoszua Singer: notatki o życiu i twórczości

Izrael Jehoszua Singer

(1893 Biłgoraj – 1944 Nowy Jork)

pseud. publicystyczny G. Kuper (panieńskie nazwisko żony)

prozaik, dramaturg i publicysta jidysz

pochodzenie: z rodziny rabinackiej: jego ojciec, Pinchas Menachem, - chasydzki rebe, autor komentarza do traktatu Awoda Zara oraz niepublikowanego dzieła poświęconego o Raszim; matka z rodziny misnagdów, ojciec – chasyd; Izrael Jehoszua – drugie dziecko

starszy brat Icchaka Baszewisa Singera

 edukacja: do siedemnastego roku życia zdobywał wykształcenie religijne; wykształcenie świeckie (w tym także znajomość języków pol., ros. i niemieckiego) – jako samouk

większość dzieciństwa – w Leoncinie

w wieku 14 lat przeprowadzenie się z rodziną na dwór chasydzki w Radzyminie

1908 (wraz z rodziną) osiedlenie się w Warszawie

różne zajęcia: robotnik niewykwalifikowany, korektor

uzdolnienia artystyczne – studia malarskie

przyjaźń się z A. Kacyzne i rzeźbiarzem Abrahamem Ostrzegą

podczas I wojny światowej – konieczność ukrywania się (uchylanie się przed służbą w rosyjskim wojsku)

1915 debiut - opowiadania w „Dos Jidisze Wort”

rewolucja rosyjska à w 1918 wyjazd do Kijowa, udział w żydowskim życiu literackim, zbieranie doświadczeń (później powieść Chawer Nachman [hebr., Towarzysz Nachman, 1938],  na początku 1920 wyjazd do Moskwy

w Moskwie - pod wpływem Dawida Bergelsona; rozczarowany przyjęciem przez rosyjskich pisarzy jidysz, niezadowolony z ich polityki - wyjazd

powrót do Warszawy pod koniec 1921, praca w „Fołks-Cajtung”

związanie się z małą grupą literacką o płynnym składzie – Di Chaliastre [Hałastra]: ta grupa - sprzeciw wobec realizmu społecznego, romantycznych obrazów życia żydowskiego; epizod ekspresjonistyczny w literaturze jidysz; czasopismo „Chaliastre” – ilustracje Marka Chagalla, wiersze, opowiadania i eseje Pereca Markisza, Mejlecha Rawicza, Uri Cwi Grinberga, Josefa Opatoszu, Ojzera Warszawskiego, Dawida Hofsztejna i Singera

 

1924 i 1926 podróże po Polsce, korespondencje do prasy krajowej i zagranicznej

1926 ponowna podróż do ZSRR; tom Naj-Rusłand [jid., Nowa Rosja], wydany w 1928.

1922–1925 opublikowanie kilku dramatów i zbiorów opowiadań

współpraca (w funkcji korespondenta) z nowojorskim „Jewish Daily Forward” oraz z warszawskim „Hajntem”; w „Forwertsie” relacje z podróży do Galicji (1924), poprzez Polskę (1926), ponownej wizyty w ZSRR (1926)

przez krótki czas - współwydawca pisma „Di Jidisze Wełt” [jid., Żydowski Świat]

później – członek redakcji „Literarisze Bleter”

1932 wizyta w USA (kilka miesięcy)

powieść Josze Kałb [1932; wyd. pol. Josie Kałb, 1934, 1961, 1992] dramatyczny obraz namiętności ludzkich na tle galicyjskiego dworu chasydzkiego; adaptacja sceniczna

głośny skandal wywołały - odcinki powieści Di brider Aszkenazi [Bracia Aszkenazy, wydanie książkowe 1936; tłumaczenie na język pol. Stefana Pomera w „Naszym Przeglądzie”1935, wyd. książkowe – t. 1–2, 1992], saga rodzinna na tle przemysłowej Łodzi; atakià decyzja emigracji do USA (1933)

1934 emigracja do USA; osiedlenie się w Nowym Jorku

współpraca z nowojorskim dziennikiem „Forwerts”, m.in. wspomnienia z czasów młodości Fun a wełt wos iz niszto mer [jid., Ze świata, którego już nie ma; wyd. książkowe New York 1946]

powieść Di miszpoche Karnowski [jid., Rodzina Karnowskich, 1943, przekład pol. 1992] - saga rodzinna o klęsce emancypacji i asymilacji Żydów niemieckich

w okresie II wojny światowej sympatie syjonistyczne

niepokój o krewnych, którzy pozostali w kraju (brak kontaktu z matką i najmłodszym bratem Mosze, którzy zaginęli w wojennym chaosie; oboje zginęli, ale I.J.Singer do końca życia nie był pewien ich losu)

przedwczesna, nagła śmierć pisarza