NUTRIZIOA

NUTRIZIOA

1. DIGESTIO SISTEMA

   • - Digestio handia 10 eta 12 metro artean ditu. - Gorputza 1'5 litro sartzen dira eta jaten baduzu bikoitia. - Elikagaiak 3/4 ordu urdailean. -Mearrean elikagaia denbora asko pasatzen dira. - Heste lodian orduak edo egunak. - Gibela 1'6 Kgr ditu, handiena da.
   • ZER DA?
     • Bizitzeko nutrizioa behar da - Prozezuengatik materia eta energia lortu - Parte hartzen dutenak nutrizio funtzioan digestio sistema arnasketa sistema, zirkulazio sistema eta iraitz. - Funtzioa da elikagaien substantzia elikagarri bihurtzea eta odolara eraman - Ahotik hasi eta digestio harrian jarraitu
   • ATALAK
     • DIGESTIO HODIA
       • Ahoa, faringea, heste gorria, urdaila, heste lodia, heste mearra eta uzkia
     • GURUIN ERATXEKIA
       • Listu guruinak, gibela eta pankrea
   • PROZEZUA
     • 1.Murtxikatzea: Janaria txikitu. 2.Listuztaketa: Nahastu boloa egin arte. 3.Irensketa: Bola igarotu. 4.Urdaileko Digestioa: Bola xehatu eta kimoa osatu. 5. Kimoa heste meharrera joaten da, eta pankreak kilo nihurtzen dute. 6.Sustantzia elikagarriak xurgatu: Hestemeharreko hormetan, heste biloa kiloen substantzia hartu eta horrela gorputza salbatu. 7.Gorozkiak osatzea: Elikagaiak ez doaz heste mehetik eta heste loditik joan eta gero uzkitik kanporatzen da.

2. ARNAS SISTEMA

   • ZER DA?
     • Kanpotik oxigenoa lortu ahal dugu, zeluletara eraman eta han arnasketa-jardueraren ondorioz sortutako karbono dioxidoa kanporatzeko.
   • ATALAK
     • Sudur hobiak, faringea, epiglotisa, laringea, trakea, birikak, bronkioak, bronkioloak, pleura eta diafragma.
     • Arnas bidea
       • ZER DA?
         • Oxigeno hartu eta zeluletara eraman - Karbono dioxidoa kamporatu
       • ATALAK
         • Sudur-hobiak, faringea, laringea, trakea, bronkioak eta bronkioloak.
     • Birikak
       • Birikak, birika albeoloak,  bronkioloak eta pleura
       • ZER DA?
         • Saku formako bi organo dira - Pleura eta kaxa torazikoa babesten dute birikak.
         • Uzkurtu eta sabaltzen dira - Diafragma muskulu bat eta kaxa torazikoaren beheko partean dago.
       • ATALAK
         • Birikak, birika-albeoloak, bronkioak eta bronkioloak
     • BIRIKA-ALBEOLOAK
       • ZER DA?
         • Erlantz forma - Bronkioloen ertzeetan

3. ZIRKULAZIO SISTEMA

   • ATALAK
     • BIHOTZA
       • - Ukabilaren tamaina - Organo bat da - Bularraren erdian dago baina pixka bat eskerrera inklinatuta -
       • Bi aurikula eta bi bentrikula - Eskuineko bentrikula eskuineko aurikularekin (Eta aldrebez))
     • ODOL-HODIAK
       • Odol-hodietatik odola pasatzen da - arteriak, arteriolak, zainak, benulak eta kapilarrak
       • Bihotzetik odola gorputz osora banatu - arterioloetan adarkatu - arterioloak kapilarretan adarkatu- kapilarren ormak oso finak direnez horr substantzia trukea
       • Kapilarrak pilatu benulak osatu - benuletik zainak osatu - zainak odola bihotzera itzuli
     • ODOLA
       • Likido gorria da - odol hobietatik mugitu
       • PLASMA: Ura gehiena substantzia batzuk disolbatuta
       • GLOBULU-GORRIAK: Odola biriketatik zeluletara - karbono dioxidoa zeluletatik biriketara
       • GLOBULU-ZURIAK: Infexioetatik babestu
       • PLAKETA: Zauriak itxi eta koaguluak osatu
   • ZER DA?
     • Oxigenoa eta substantzia elikagarriak zeluletan banatu.
     • Hondar-substantziak kamporatu
   • PROZEZUA
     • ZIRKULAZIO-HANDIA
       • Odol oxigenatua bihotzetik organismo guztira doa.
       • 1. Eskerreko aurikula oxigeonoa duen odola birikien bidez jaso
       • 2. Odola zeluletara eraman, zeluletan trukea. Substantzia elikagarriak eta oxigenoa utzi. Hondakinak eta dioxido karbonoa jaso.
       • 3. Odola kaba zainetik zainetik itzultzen da bihotzera eskuineko aurikulatik eta zirkulazio txikia hasten da.
     • ZIRKULAZIO-TXIKIA
       • Odola biriketaraino igarotzen da birika-arterien bidez. Albeoloetan odola exigenoa hatzen du eta bihotzera bueltatu.
       • 4. Eskuineko aurikulatik bentrikulara eta bihotzetik birika-arterien bidez biriketaraino.
       • 5. Birika-albeoloetan: Odolak karbono dioxidoa utzi eta oxigenoa hartzen du.
       • 6. Azkenik berriro bihotzera bueltatzen da eta zirkulazio handia berriro hasten da.

4. IRAITZ-SISTEMA

   • ZER DA?
     • Zelulen hondar substantziak kamporatu organismotik. Gernuaren bidez eta izerdiaren bidez.
   • IRAIZKETA
     • ZER DA?
       • Prozezu hau zelulen hondar substantziak kanporatzen ditu. Hondar-substantzia gehiago ateratzen dira gernu-aparatutik izerdi-guruinetatik baino.
     • 1.
       • Prozesua hasten da hondar-substantziak giltzurrunetara ailegatzen denean giltzurrun arterietatik.
     • 2.
       • Giltzurrunak odola iragazi eta hondar substantziak giltzurrunetan geratzen dira eta odola giltzurrunetatik joaten da.
     • 3.
       • Hondar-substantziak urarekin nahastu eta gernua osatu.
     • 4.
       • Ureterrek giltzurrunetatik gernu-maskurira eraman gernua, eta han pilatu.
     • 5.
       • Maskuria betetzean txisa egiteko beharra sentitu. Uretratik husten da maskuria.
   • OHITURA OSASUNGARRIAK
     • - Ura edaten badugu giltzurrunak hobeto funtzionatzen dute. - Kaltegarria da gernua denbora asko mantentzea. - Azalarentzat txarra da dutxa asko hartzea.
   • GERNU-APARATUA
     • Hondar-substantziak gernuan bihurtu eta uretratik kanporatu.
     • GILTZURRUNAK
       • Giltzurrun bakoitza bizkarraren alde bakoitzan dago - Bi organo dira - Gerrialde gainetik - Odola iragazten du - Gernua sortu, ( ur eta hordar susbtantzien nahastea)
     • GERNU-BIDEA
       • Gernua eraman, pilatu,  azkenik organismotik kamporatu.
       • ATALAK
         • Ureterrak:
           • Giltzurrun bakoitzetik atera, gernua maskurira eraman.
         • Gernu maskuria:
           • Ureterren amaieran dago, hor pilatzen da gernua uretrara eramaten du.
         • Uretra:
           • Hodi formako organoa, maskurian pilatuko gernua kamporatu.
   • IZERDI-GURUINAK
     • ZERTARAKO?
       • Hondar substantziak izerdian bihurtu izerdi-guruinetan eta poroetatik  kanporatu.
     • NON DAUDE
       • Gorputz osoan baina gehienez kopetan, bezapetan, esku-ahurretan eta oin-azpietan
     • ATALAK
       • Izerdi-guruinak:
         • Odolak ekarritako hondar-substantziak urarekin nahastu eta izerdian bihurtu. 
       • Poroak:
         • Emendik izerdi-guruinak egindako izerdia kamporatu organismotik.
       • Izerdia:
         • Hondar-substantzien eta uraren nahaste bat da.  Eta gure gorpotzeko temperatura erregulatzeko balio du.

Imagens e arquivos do mapa