EUSKAL HERRIKO INDUSTRIALIZAZIOA

EUSKAL HERRIKO INDUSTRIALIZAZIOA

1. ESPAINIAR ATZERAKUNTZA EKONOMIKOA

   • XIX. mendean, Espainia herrialde azpigaratua
     • Meatzaritzako lehengaiak esportatzen zituen: merkurioa, kobrea,beruna...
     • Merkatua, atzerriko kapital eta produktuentzat zen.
   • Garapen faltaren arrazoiak
     • Energia-baliabideen urritasuna edo kalitate eskasa. Ikatza garestia eta kalitate baxukoa.
     • Barne-merkatuaren falta industrian.
     • Ahultasun demografikoa
     • Nekazarien pobrezia eta erosteko ahalmen txikia
     • Kapital eta teknologia eza, hauek atzerrian lortu beharraren menpe.
   • Errestaurazio gatraian.
     • Katalunia, mundu kapitalista aurreratua zen, ehungintzan bereziki.
     • Euskal Herria, mundu kapitalista aurreratua zen burdinaren ustiaketan eta esportazioan, siderurgia modernoa garatu zen arte.
     • Espainian, nekazaritzaz bizi zen, horrek ekarri zuen industralizazio garaian atzean geratzea. Jabetza eta esplotazioa-sistemak zaharkituta geratu ziren.

2. INDUSTRIALIZAZIO GARAPENAK LURRALDE BAKOITZEAN

   • Lehenengo industriak
     • 1841
       • Muga-zergak kostaldera eraman espaniar merkatuan integratzeko
       • Foruak abolitu, baina autonomia fiskala geratu.
         • Aldundiak kontrolatzen zituzten lurrandidunak eta burgesia. Autonomia fiskala erabiliko zuen azpiegiturak sortzeko: garraiobideak, portuak...eta kapitalak pilatzeko: zeahrkako zergen bidez herritarraz zergapetuz.
       • Gipuzkoan
         • Paper sektorean lehen urratsak.
         • Kapitalak merkataritzatik zetozen eta horrela fundatu zen antzinako burdinola Deban, Orbea edo union Cerrajera.
     • 1842
       • Lehen industriak agertu ziren Gipuzkoan eta bizkaian, produkzioa espainiako merkatura bideratuz.
         • Bizkaian
           • Egur ikatzarekin, lehen Labe Garaia hasi zen: Santa Ana de Bolueta
           • Asturiaseko ikatzarekin, Nuestra Señora del Carmen ireki zen Barakaldon.
     • 1857
       • Bizkaian
         • Tutera-Bilbo trenbidea eraiki, Madril-Irungoarekin lotzeko eta esportazioak (garia)erakartzeko.
         • Banco Bilbao fundatu zen
   • Bizkaiko industrializazioa
     • 1856: Bessemer aurkitu Europan altzairua lantzeko. Altzairu gehiago eta merkeagoa ekoizten zuen eta portua ondoan zuelako esportazioa erraza zuen. Esportazio masiboa 70.hamarkadan hasi zen, Frantzia eta Ingalaterrara batez ere.
     • 80.ko hamarkada:esportazioekn pilatutako kapitalak, industria siderurgikoa sortzeko erabaili zen
     • Bizkaiko burgesiak, garapen ekonomikoa eskatzen zituen finantza erakundeak sortu zituen
       • 1857: Banco Bilbao
       • 1901: Banco Vizcaya
       • 1891:Bilboko burtsa
     • XX. mende hasiera: esportazioak gutxitzen. Burgesiak Bizkaiko industria siderurgiko importanteenak fundatu zituen.:
       • Itsasadarretan kokatuta, burdin mea erabiltzen, ikatza Ingalaterratik zetorren.
         • 1879: San Francisco
         • 1902: Altos Hornos de Vizcaya, Espainiako siderurgia importanteena
       • Ontzigintza bultzatu zen: sociedad Española de Construccion Naval
     • 1900 arte: esportazioen mozkinen %45 atzerrira eta %55 Bizkaiko industriak sortzeko zen.
     • Produktuak Espainiako merkatuan saltzen iziren.
       • Bilbo-Portugalete trenbidea eraiki. Merkatua babesteko Gaztelako zereal-ekoizleekin eta Kataluniako ehungintza industriekin batu ziren.
         • 1896: Lege protekzionista lortu eta zerga- salbuespena desagertu.
     • XX. mende bukaera: industria siderurgiko handia, ekoizpen gaitasun handia, finantza egitura zegoen, merkatu bat zegoen, garraiobide azpiegitura eraikita Mesetarekin lotua.
     • XX. mendea:Burgesiak estatu osoan inbertitzen zuen. Industria handiak ziren, siderurgian nagusi, industriak itsasadarrrean, espainiako merkatua menpe, eskulan askoren beharra.
   • Gipuzkoako industrializazioa
     • XX.mendeko lehenengo hamarkada
       • Industria sakabanatua
         • Tolosan, papergintza
         • Deban, metalurgia
         • Urolan, ehungintza
     • XX.mendeko bigarren hamarkada
       • Burgesia ertaina eta txikia, enpresak ere
       • Banco Gipuzkoanok insutrializazioa sustatu zen, Bizkaiko kapitalekin fundatu zena
       • Enpresek eskulan gehiago behar zutenez, imigrazioa txikia zen

3. GIZARTE-TALDEAK

   • Industrializzioak gizarte berri bat egituratu zuen
     • Goi-burgesia:meatze-, siderurgia-, finantza-negozierkin aberastutakoak. Euskal identitatearen ezaufgarri guztiak mesprezatzen zituen.
     • Burgesia ertaina: Botererik gabe Espainian. Probintziako erakundeen kontrolagatik lehiatzen zen, goi burgesarekin.
     • Herri-klasea: nekazariak, artisauak, arrantzaleak....meatzetara lan egitera joan behar izan zuten krisiari urre egiteko

4. HIRITARTZE-PROZESUA

   • Bizkaian; fabrikak leku onenez jabetu, langile auzoak zerbitzurik eta baldintza higienikorik gabe, burgesia zabalgunean bizi, Negurin indusri oligarkia bizi.
   • Gipuzkoan; prozesua motela, sakabanatua bailaratan, eragin txikia ingurugiroan industriak txikiagoak zirelako, inmigrazio gutxiago.

5. GIZARTE ALDAKETAK

   • Euskal Herrian
     • XIX. mendean zehar: hilkortasuna jeitsi egin zen
     • XIX. mende bukaeran: bilakaera apurtu zen. Bizkaian inmigrazio handia meatzetan eta fabriketan lan egiteko.
     • XX.mendea arte
   • Espainian demografia eztanda beranduago eta motelagoa izan zen. garapen ezak emigraziora behartzen zuen, Lationoamerikara batez ere.
   • Europan XIX: demografia eztanda, hilkortasuna jaitsi eta jaiotza igo.