Blijf gezond! - punt 1 Structuur van gz in kader van preventie

Blijf gezond! - punt 1 Structuur van gz in kader van preventie

1. Preventie

   • Het totaal van maatregelen, zowel binnen als buiten de gezondheidszorg, die tot doel hebben de gezondheid te bewaken en te bevorderen door ziekte en gezondheidsproblemen te voorkomen
     • Soorten preventie
       • Universele, primaire preventie
         • Het bevorderen van gezondheid en bevorderen van gezond gedrag.
           • individuele, gedragsmatige aanpak
             • omgevingsgerichte aanpak middels nudging
               • Nudging: gedragspsychologische motivatietechniek waarbij mensen op een positieve manier worden gestimuleerd om zich op een door de overheid gewenste wijze te gedragen.
         • Selectieve, geïndiceerde en secundaire preventie
           • geïndiceerde preventie is gericht op mensen die niet voldoen aan de diagnostische criteria voor een ziekte of aandoening maar wel al beperkte symptomen hebben
             • secundaire preventie: het opsporen en vroegtijdig behandelen van ziekten en aandoeningen en het zoeken naar ziekten en aandoeningen in het beginstadium
               • selectieve preventie is gericht op mensen met een hoog risico, een hoogrisicogroep
                 • case-finding
                   • screenen van risicogroepen (mensen met hoog cholesterol)
               • screening
       • Zorggerelateerde, tertiaire preventie
         • patienten voldoen aan de criteria om gediagnostiseerd te worden met een gezondheidsprobleem
           • optimaliseren van de gezondheidssituatie bij gegeven lichamelijke en/of geestelijke stoornissen, beperkingen of handicaps
             • bij ziekte of aandoening de gezondheidssituatie optimaliseren
               • casuïstische preventie: zorg voor patiënten én zijn omgeving. Interventie: zelfhulpboek voor aanleren therapietrouw en zoeken van hulp
               • Helpende hand, zo zorgonafhankelijk mogelijk. voorkomen van complicaties (bijv bij decubitus)
       • betrokkenheid van de patiënt is nodig!!
       • Niveaus van preventie
         • collectieve preventie
           • Individuele preventie
             • aangeboden aan hulpvrager met individueel (hoog) risico
               • risico voorkomen, beperken of behandelen
               • hoogrisicobenadering
           • wordt aangeboden aan groepen in de bevolking/gehele bevolking/gezondheidsrisico met gemeenschappelijk karakter
             • opsporen van risicofactor in gehele bevolking leidt tot ziekten of aandoeningen
               • populatiebenadering
                 • synoniem collectieve preventie
                 • preventieparadox
                   • anonimiteit van preventie
                     • mensen die baat hebben bij preventie blijven onzichtbaar in de massa
         • Doelgroepen
           • uitgaande van gezondheidsproblemen
             • uitgaande van leeftijdscathegorieën
             • Gezond gedrag in optimale omgeving
               • mensen die schadelijk gedrag vertonen/verblijven in schadelijke omgeving
                 • beginnend afwijkend gedrag/risicodragend
                   • mensen hebben én ervaren gezondheidsproblemen
                     • mensen met restafwijkingen van ziekte/aandoeningen-->ervaren beperkingen
                       • restafwijking met sprake van functie-uitval
   • Gezondheidsgedrag
     • veranderen van leefstijl en gedrag is vaak het middel om te komen tot gezondheidswinst
       • heeft positief/negatief effect op de gezondheid
         • risico-inschatting noodzakelijk?
           • spelen gezondheidsmotieven altijd een rol?
             • altijd vrijwillig?
               • gedragsverandering moet altijd begrepen worden door persoon zelf --> hiervoor meer inzicht nodig
             • weerstand tegen gedragsverandering
           • hoe schat men zelf (hoog) risicogedrag gedrag in?
   • Gezondheidsbescherming/health protection
     • Gezondheidsbevordering
       • The combination of educational and environmental supports for actions and conditions of living conductieve to health
       • Health promotion
         • Gezondheidsvoorlichting: het accent ligt op het motiveren van mensen tot ander, gezonder gedrag. V.p. motiveren mensen om zich anders/gezonder te gedragen en dit in te passen in hun dagelijkse leefstijl zodat ze ook op lange termijn de gedragsverandering volhouden
           • Preventie niet synoniem aan gezondheidsvoorlichting! Het omvat gezondheidsbevordering & gezondheidsvoorlichting, het treffen van bepaalde voorzieningen en maatregelen en wet en regelgeving
             • Gezondheidsvoorlichting beoogt het maken van een zorgvuldige afweging door de patiënt van de gedragsalternatieven die hem ter beschikking staan. Veranderen van gewoontegedrag.
       • ziektepreventie en patiëntvoorlichting
         • Preventie efficiënt en doeltreffend?
           • Preventie vervlechting care/cure
             • Curatie en preventie samen, zorg meer richten op preventie en steeds meer preventie vanuit zorg aanbieden.
               • aandacht niet alleen richten op behandeling, maar op bevorderen van gezondheid
                 • Preventie vaker en actiever vanuit zorg aanbieden
                   • personalized prevention
                     • Personalized zelfmanagement
                       • P4-medicine: zorg die zowel Personalized, predictive, preventive als participartory is
                         • zorg die gericht is op het voorspellen van de kans die mensen lopen om ziek te worden en op het vroeger diagnosticeren en daardoor efficiënter behandelen van ziekte
                           • Verpleegkundige bij huisarts, die mensen uitnodigt voor preventiegesprek op basis van risicoprofiel
           • Gericht op gezondheidsdeterminanten die te beïnvloeden zijn, soort preventie kiezen op basis van evidence, gericht op doelgroep, structureel inzetten preventie.
             • Preventie --> gezondheidswinst --> langer leven --> chronische andere aandoeningen --> vervangbare/andere doodsoorzaak
               • niet voor iedereen toegankelijk/niet (lager opgeleiden) bereikbaar
                 • Bereiken doelgroep: gebruik gecombineerde interventiestrategieën
                   • Bereiken GGZ-Patienten: multicomponentbenadering: interventies gericht op leefstijl, gedrag en omgeving
                     • Voorkomen crisis, ontstaan van stoornis bij kinderen/jongeren, terugvalpreventie
                       • WPG: Wet publieke gezondheid: gaat het om de gezondheidsbeschermende en bevorderende maatregelen voor de bevolking als geheel of specifieke groepen, zoals vroegtijdig opsporen gezondheidsproblemen. --> uitvoering is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en overheid
         • Ziektepreventie - patiëntvoorlichting: optimaliseren van gedrag dat gunstig is voor het omgaan met gezondheidsproblemen en de kansen op gezondheid vergroot
           • zelfmanagement/gedragsverandering ondersteunen
             • patiëntvoorlichting: optimaliseren zelfmanagement (attitudeverandering, aanleren vaardigheden om gedrag te veranderen) + informeren gezondheidsprobleem en gedrag
               • gezondheidswinst
                 • Chronic Care Model: biedt v.p. multidimensionele kijk op gezondheid met de elementen zelfmagement van patiënt, gezondheidszorgsysteem, omgeving en gezondheidsbeleid.
                   • Preventie: overkoepelende begrip, omvat gezondheids-en patiëntvoorlichting.
                     • VERSCHIL PATIËNTVOORLICHTING EN GEZONDHEIDSVOORLICHTING??

2. Geondheidsbescherming en collectieve preventie voor verpleegkundigen

   • Gezondheidsbescherming/health protection
     • opsporen en onschadelijk maken van negatieve inlvoeden op de gezondheid
       • bestaat uit wet- en regelgeving gekoppeld aan inspectie en controle
         • Doel: optimaliseren van volksgezondheid. Is de basis voor een gezonde samenleving
     • Gezondheidsbescherming - aandachtsgebieden
       • -Veiligheid en kwaliteit van drinkwater
         • Veiligheid en kwaliteit van voeding
           • veiligheid en kwaliteit van woon-,leef en arbeidsomgeving
             • veiligheid in het verkeer
               • veiligheid van consumentenproducten
       • Openbare gezondheidszorg
         • Doelstellingen: vergroten van de gezondheid van mensen, verkleinen gezondheidsverschillen
           • wordt aangeboden aan (delen van) de bevolking en in de regel aan mensen zonder hulpvraag
             • Heeft de vorm van: collectieve preventie, gezondheidsbevordering, gezondheidsbescherming
               • jeudgezondheidszorg is onderdeel van openbare gezondheidszorg
         • collectieve gezondheidszorg
           • 5 doelstellingen:
             • 1. creëren van gunstige voorwaarden voor een gezond leven
               • 2. wegnemen van gezondheidsrisico's
                 • 3. bevorderen van gezond gedrag
                   • 4. voorkomen van ziekte
                     • 5. beperken van gevolgen van ziekte door vroegtijdige opsporing
                       • Infectieziektebestrijding, vaccinaties, screening, bevolkingsonderzoeken, enz. --> Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD)
           • bestaat uit wet-/regelgeving als aanbieden an diensten
           • Infectieziektebestrijding
             • vallen onder de werking van de Wet bestrijding infectieziekten en opsporing ziekteorzaken
               • Surveillance: gegevens verzamelen + geanalyseerd --> ziektepatronen. (GGD, Gemeente, Geneeskundige Inspectie en RIVM)
                 • Bron en contactonderzoek
             • Signalering van infectieziekten
               • Screening is de methode die wordt gebruikt bij bevolkingsonderzoeken
                 • Voorbeelden screening: baarmoederhals- en borstkanker, PKU- CHT- screening bij zuigelingen
                   • Doel: Opsporen en ongedaan maken van gezondheidsproblemen, Voorkomen van negatieve effecten van gezondheidsproblemen
                     • Fout-positieve uitslagen: onterecht bestempeld met gezondheidsprobleem
                       • Fout-negatief: onterecht geen gezondheidsprobleem vastgeesteld
                         • Sensitiviteit van de screening: de sensitiviteit van een test is het percentage terecht positieve uitslagen onder de zieke personen. Hoe hoger de sensitiviteit is, hoe beter de test zieke mensen opspoort.
                           • Specificiteit: het percentage terecht negatieve testuitslagen onder de niet-zieke personen. Hoe hoger de specificiteit is, hoe beter de test gezonde mensen als gezond aanwijst.
               • Vaccinaties
                 • Rijksvaccinatieprogramma: DKTP: difterie, kinkhoest tetanus en polio. BMR: bof, mazelen en rode hond en Hib-vaccinatie: hersenvliesontsteking
                 • Jeugdgezondheidszorg
                   • JGZ: kinderen 0-19 jaar en hun ouders.
                     • beschermen en bevorderen van gezondheid van jeugdigen in hun groei en ontwikkeling
                       • zicht op lichamelijke, psycho-sociale, cognitieve ontwikkeling, visueel en gehoor, vaccinaties enz.
   • Gezondheidsbescherming en gezondheidsvoorlichting door verpleegkundigen
     • Gezondheidsbevordering
       • Veranderen van leefstijl en gedrag (kan worden bereikt door gezondheidsvoorlichting
         • Gezondheidsbevordering en gezondheidsvoorlichting zijn beide gericht op het veranderen van ongewenst gedrag, op het veranderen van leefstijl die de gezondheid schaadt.
           • Gezondheidsbevordering omvat: gezondheidsvoorlichting, aanbieden van (zorg) voorzieningen en wet-en regelgeving.
       • Gezondheidsvoorlichting
         • Het doel: persoon motiveren om zich gezonder gedrag eigen te maken en zijn leefstijl te veranderen
           • health education
             • GVO (gezondheidsvoorlichtig en opvoeding)
         • Soorten gezondheidsvoorlichting
           • Intentionele gezondheidsvoorlichting: doel is: veranderen van ongunstig gedrag dat de gezondheid schaadt in een leefstijl die de gezondheid ondersteundt
             • Faciliterende gezondheidsvoorlichting: doel is: kennisoverdracht bij de leden van de doelgroep
               • Accent ligt bij intentionele gezondheidsvoorlichting
           • Pijlers van gezondheidsvoorlichting
             • Systematiek: Analyse (komen gedrag en gz. probleem in verontrustende mate voor), Factoren: welke bepalen het gedrag van mensen --> interventie wordt ontwikkeld. Evaluatie: uitvoering van de interventie evalueren
               • doelgerichtheid: doelen bepalen op basis van gegevensverzameling, samen opstellen met patiënt
                 • Planmatigheid: gedrag zo beïnvloeden dat patiënt het kan volhouden: gedragsbehoud
             • Intervention mapping
               • een protocol om stapsgewijs op basis van evidence een gezondheidskundige interventie te ontwikkelen en uitvoeren.
                 • Stap 1: gezondheidskundige analyse of needs assesment
                   • 1.1 Wat is het gezondheidsprobleem? Welke invloed heeft het op de kwaliteit van leven? Analyse uitvoeren van het gz probleem aan de hand van de gezondheidsindicatoren.
                     • 1.2. Wat is de relatie tussen het gz probleem en gz. gedrag? Voer gedragsanalyse uit aan de hand van inventarisatie van leefstijlfactoren
                       • 1.3. Wat is de relatie tussen het gz. probleem en de omgeving Voer omgevingsanalyse uit met inventarisatie van relevante omgevingsfactoren
                         • Stap 2: Definiëren van de gedragsdoelen en specificeren van de veranderingen die hiervoor nodig zijn
                           • Wat is het einddoel van de gezondheidsinterventie? Check of gedragsdoelen en veranderdoelen leiden naar het einddoel
                           • Stap 3: Theory-based methoden en theorieën, om de intentie en het gedrag te veranderen
                             • ontwikkel globaal de gezondheidskundige interventie. Selecteer daarna de gezondheidskundige methoden waarvan evidentie is aangetoond
                             • Stap 4: Ontwerp van de gezondheidskundige interventie
                               • Design, ontwikkeling en pre-testen van de gz. interventie.
                               • Stap 5: Implementatieplan
                                 • Plan voor implementeren van gz. interventie. --> implementatiedoelen gericht op doelgroep en uitvoerders
                                 • Stap 6: evaluatie
                                   • Plan voor de evaluatie van gz interventie.
                   • Bepalende factoren van gedrag: gedragsdeterminanten of sociaal-cognitieve determinanten. Achterliggende redenen van mensen om zich op een bepaalde manier te gedragen.
                     • Gezondheidsgedrag is complex: meerdere leefstijlfactoren kunnen een rol spelen bij 1 gz probleem. Weten of je je risicovol gedraagt. Gedrag kan bestaan uit meerdere deelgedragingen.
                       • sociaal cognitieve gedragsverklaringsmodellen: ASE-model en Theory of Planned Behavior

3. Gezondheid, gezondheidsrisico's en volksgezondheid

   • Health concept van Lalonde
     • Uitgaan van gezondheid
       • Gezondheidsdeterminanten
         • Endogene gezondheidsdeterminanten
           • Leefstijl & gedrag
             • Exogene gezondheidsdeterminanten
     • Conceptueel model van volksgezondheid
       • Endogene, persoonsgebonden gezondheidsdeterminant
         • Fysiologische en psychische factoren hebben invloed op gezondheid of gezondheidsproblemen
           • Erfelijke factoren: afwijking in de genen, chromosomen, multifactoriële gezondheidsproblemen of aanleg voor gz problemen
             • verworven eigenschappen: hoge bloeddruk, afwijking in immuumsysteem, hoog cholesterolgehalte, wisselende glucosespiegel, overgewicht/obesitas, psychische ongezondheid, veroudering.
               • Rol van de verpleegkundige: dagelijkse problemen signaleren/zorg bieden/bijstaan/begeleiden bij acceptatie/leren omgaan met hun beperkingen
         • Gezondheidsdeterminant leefstijl en gedrag
           • Allerlei gedragingen die positieve/negatieve invloed hebben op gezondheid/gezondheidsprobleem
             • Gezondheidsvaardigheden: voedingsgedrag/ gezondheidsvaardigheden /alcohol-drugsgebruik /rookgedrag/ bewegingsgedrag/ seksueel gedrag
               • rol van de verpleegkundige: verplegen, preventie, aanzetten tot ander gedrag, aanleren ander gedrag,
           • Extern milieu: gezondheidsdeterminant, fysieke omgeving
             • Exogene gezondheidsdeterminant
               • De invloed van de omgeving op de gezondheid en op het ontstaan van gezondheidsproblemen: fysische factoren,chemische factoren, biotische factoren (levende organismen, ziekteverwekkers)
                 • Rol van de verpleegkundige; weten welke blootstellingen (op termijn) kunnen leiden tot gezondheidsschade, analyseren van iemands gezondheidstoestand ook kijken naar omgeving, begeleiden, adviseren en doorverwijzen
             • Extern milieu gezondheidsdeterminant, maatschappelijke omgeving
               • Exogene gezondheidsdeterminant
                 • De invloed van werk, school en gezin, sociaal-economische status en sociale omgeving op de gezondheid
                   • Rol van de verpleegkundige: Arbodienst kent 4 disciplines: gezondheidskunde, veiligheidskunde, ergonomie en psychologie. V.p. bieden bij de arbo en scholen (preventieve) zorg, begeleiding, observerende, signalerende, adviserende en doorverwijzende taak en motiveren gezondheidsgedrag op werk.
               • Gezondheidsdeterminant medische zorg en preventie
                 • Exogene gezondheidsdeterminant
                   • Positieve effecten: daling sterfte, grotere kwaliteit van leven, vroegtijdige zorg en behandeling
                     • Negatieve effecten: resistentie tegen antibiotica, ziekenhuisinfecties, bijwerkingen van geneesmiddelen
                       • Rol van verpleegkundige: signalerende taak naar behoeftes van patiënt, zorg, preventie, bevorderen en beschermen gezondheid, doorverwijzende taak
                 • Gezondheidsdeterminanten en gezondheidsrisico's
                   • Gezondheidsrisico's en gezondheidsdeterminanten
                     • Relatieve risico's (RR):
                       • De sterkte van het verband tussen een risicofactor en het optreden van een gezondheidsprobleem
                         • De kans dat personen met een risicofactor een bepaald gezondheidsprobleem krijgen vergeleken met de kans van personen zonder risicofactor
                           • Het relatieve risico is de kans van degenen met de risicofactor R1 gedeeld door de kans van geheel vergelijkbare personen zonder risicofactor (R0)
                       • Populatieattributieve risico (PAR)
                         • Het percentage ziektegevallen door blootstelling aan risicofactor in de bevolking
                           • PAR geeft aan hoeveel ziekte in de totale populatie te wijten is aan een bepaalde risicofactor
                             • PAR wordt berekend door het risico in de totale populatie (R) te verminderen met het risico bij niet-blootgestelden (R0) en dit te delen door het risico in de totale populatie (R)
                         • Risicoverschil (RV)
                           • het verschil in ziektefrequentie tussen mensen met een risicofactor en mensen zonder die risicofactor
                             • Bijvoorbeeld het verschil in ziektefrequentie van hart- en vaatziekten tussen mensen met de risicofactor hoge bloeddruk en mensen met een normale bloeddruk
                           • Attributieve risico's (AR)
                             • Geeft aan welk deel van het risico dat de risicogroep loopt, te wijten is aan het risicofactor

Imagens e arquivos do mapa