Digestio eta arnas aparatuak

Digestio-aparatua

• Bi atal nagusi ditu:
• Digestio-hodia
• Atxekitako organoak

Digestio-hodia

• Ahoa
• Faringea
• Hestegorria
• Urdaila
• Heste meharra
• Heste lodia
• Uzkia

Atxekitako organoak

• Listu guruinak
• Pankrea (area)
• Gibela --> behazun xixkua

Digestio prozesuak

• Digestioa: elikagai konplexuak sinple bihurtu (mantenugai),
• Adibidez, almidoia glukosatan bihurtu, eta proteinak aminoazidotan.
• Xurgapena: sustantzia sinpleak (elikagai sinpleak ura bezala eta digestioan lorturikoak), odolera pasatu.
• Egestioa: digeritu gabeko sustantzia konplexuak, gorotzetan kanporatu (kaka).

Digestioa

• Digestio mekanikoa janari zatiak txikiagoak egin. Ahoan ematen da gehien bat eta hortzaginekin janaria mastekatzean lortzen da.
• Janaria txikituz, digestio kimikoa errazten da.
• Digestio kimikoa: sustantzia kimiko konplexuak sinple bihurtzea. Erreakzio kimikoen bidez egiten da, eta horretarako digestio-entzimak erabiltzen dira. Hauek digestio-urietan (ura + entzimak) daude.
• Non ematen da digestio kimikoa? Digestio-urinak sortzen diren organoetan bakarrik:
• Ahoan
• Urdailean
• Heste meharrean (duodenoan - heste meharreko lehenengo 30 cm).

Digestio kimikoa

• Janariaren elikagai konplexuak listuaren bidez, (almidoia, gantzak eta proteinak) sinple bihurtzen dira.
• Ahoan: entzima bakarra dago. Almidoiaren digestioa hasten da (baina amaitu ez)
• Urdailan: urin gastrikoaren bidez, proteinak digeritzen hasten dira, sustantzia txikiagoak sortuz. Jandako sustantzia sinpleekin batera (ura, glukosa, bitaminak, mineralak) hemen sortzen den nahaste likitsua kimo deitzen da.
• Heste meharrean (duodenoan): heste-urinarekin (entzima asko) eta pankrea-urinarekin (entzima asko), digestioa amaitzen da.
• Proteinetatik aminoazidoak lortzen dira
• Gantzetatik gantz azidoak eta glizerina
• Almidoatik glukosa.
• Noski, jandako sustantzia sinpleak eta ezin dena digeritu (zuntza) heste mearrean dago ere. Sortutako nahaste likitsua kilo deitzen da.

Kiloa nora doa?

• Duodenoan sortutako kiloa nora doa? Bi bide dira posibleak:
• Sustantzia sinpleek odolerako bidea hartuko dute (ur gehiena, mineralak, bitaminak, glukosa, aminoaziodoak,...) xurgapena prozesuaren bidez odolera joango dira.
• Sustantzia konplexuak ( zuntza eta digeritu gabeko guztia) heste lodira joango dira. Egestio prozesuan gorotzen bidez kanporatuko dira.

Xurgapena

• 
• Caption: xurgapen azalera 7000 aldiz handiagoa
• Kiloaren sustantzia sinpleak odolara pasatzen dira.
• Non gertatzen da? Heste meharreko tarte luzeenean (6 metro); yeyuno deitzen da.
• Nola gertatzen da? mantenugai sinpleek heste meharreko pareta zeharkatzen dute eta odol kapilarretan sartzen dira.
• Horretarako heste meharreko barneko pareta oso konplexua da:
• tolesdurak
• biloak eta
• mikrobiloak ditu

Egestioa

• Heste lodiaren funtzioak:
• Heste urineko geratzen den ura xurgatu (odolera doa).
• Heste lodian ditugun mikrobioek bitamina batzuk sortzen dituzte; odolera xurgatzean aprobetxatzen ditugu. Gasak sortzen dituzte ere, metanoa bezala.
• Gorotzak sortu digeritu gabeko sustantziekin eta kanporatu.

Arnas aparatua

• Arnas bideak:
• Sudur hobiak
• Laringea (ahots kordak hitz egiteko)
• Trakea (kartilagoarekin)
• Bronkioak
• Bronkioen adarrak gero eta ugariagoak eta finagoak.
• Bronkioloak (mikroskopikoak)
• Birikak:
• Bi organo malguak eta harroak.
• Bronkioak eta bere adarrak biriketan sartzen dira, zuhaitz bronkiala osatuz.
• Bronkioloak albeoloetan amaitzen dira.

Arnas aparatuaren funtzioak

• Arnas aparatuaren funtzio nagusia airearen oxigenoa odolera eramatea da.
• Horretarako hiru prozesu ematen dira:
• Arnasgora: airea biriketan sartzen da.
• Gas-trukea: odoleko CO2a biriketara pasatzen da eta aldi berean biriketako oxigenoa odolera. Baina guztia pasatzen da beste aldera? EZ. (Beti alde bietako kontzentrazioak berdindu arte).
• Arnasbehera: CO2arekin airea bota.

Arnasgora eta arnasbera

• 
• Arnasgora: kutxa torazikoaren bolumena handitzean eta beraz, biriken bolumena handitzean, airea sartzen da.
• Arnasbera: kontrakoa. Kutxa torazikoa eta birikak konprimatzean, barneko presioa handiagoa da kanpokoa baino eta ondorioz, airea kanporatzen da.
• Baina ezin da aire guztia kendu, barneko eta kanpoko presioak berdindu arte bakarrik.
• Diafragma: biriken azpian dagoen giharrak kontrolatzen ditu mugimendu hauek.

Arnasketa egokiaren pausoak

• 
• Beheko arnasketa: diafragma beherant...
• Alboko arnasketa: saihetsak zabalduz...
• Goiko arnasketa: goiko lobuloak bete.
• Noski, hiru pausoak jarraian eta etenik gabe.
• Horrela bolumen gehien lortzen da.
• Espirometria frogatan birika-ahalmena neurtzen da litrotan.
• Caption: Arnas mugimenduak: arnasbehera eta arnasgora. Modu egokian egiteko, orden honetan egin behar da.

Birika ahalmena

• Arnasbeheran ezin dira birikak guztiz uztu, gas-trukea presio biak berdindu arte egiten delako.
• Arnasketa normal batean 1,5 litro inguru hartu eta botatzen dugu.
• Arnasgorabortitzaren ondoren, beste 1,5 litro inguru hartuko dugu.
• Berdin, arnasbera normal baten ondoren arnasbera bortiza egiten badugu, beste 1,5 litro inguru bota ahal dugu.
• Begiratu irudian zeintzuk diren bolumenak kasu bakoitzean.
• Beti geratuko da bolumen bat, aire hondarra (1,5 litro inguru) adibide honetan.
•