Flashcards
Ülkemizde Nesli Tükenmekte Olan Hayvanlar ve Bitkiler
Cards in this deck (15)
- 1—Alageyik ya da Yağmurca (Dama dama) geyikgiller (Cervidae) familyasından, göçmen olmayan ve sürü oluşturan, kürek boynuzlu ve benekli gececil bir geyik türüdür. Dünyada en saf yabani alageyiklerin bulunduğu tek yer Antalya'dır ve yöre halkı tarafından "Benekli geyik" adı da verilmektedir. Alageyiklerin yasadığı bölgede insan faktörü çok fazla olduğu için nesli tükenme noktasındadır.
- 2—Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena) ya da Andık, sırtlangiller (Hyaenidae) familyasına ait, familyanın diğer üyelerinden daha küçük olan bir sırtlan türü. Yalnızca Afrika'da bulunan diğer sırtlan türlerinden farklı olarak bu türün Asya'da,hatta Türkiye'de yaşadığı ispatlanmıştır. Nesli tükenmekte olan bu hayvan 2020'de sadece birkaç kere görüntülenebilmiştir.
- 3—Anadolu dikenli faresi (Acomys cilicicus), sıçangiller familyasından Türkiye'de endemik olan bir küçük kemirici türü. Türkiye'de yalnızca Silifke ve Çukurova çevresindeki ormanlarda yaşar. Grup halinde yaşayan bu hayvanlar 2018 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi Hayvanat Bahçesi tarafından koruma altına alındı.
- 4—Hint oklu kirpisi (Hystrix indica), oklu kirpigiller (Hystricidae) familyasından bir kemirici türü. Türkiye’de daha çok İskenderun çevresinde, Kahramanmaraş, Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Siirt , Mersin, Antalya, Muğla, Aydın, İzmir’de görülür. Bursa, Balıkesir, Kütahya ve Kocaeli’nden de kayıtlar vardır. Oklukirpiler, popülasyon yoğunluklarının çok düşük olması nedeniyle yok olma sürecine girmişlerdir. Çevrenin bozulması ve tarımsal ilaçlar, türü tehlikeye sürükleyen diğer nedenlerdir.
- 5—Telli turna (Anthropoides virgo), turnagiller (Gruidae) familyasına ait bir kuş türüdür.Telli turnalar genellikle, kış boyunca kuru otlaklarda bulunurken, üreme mevsimi esnasında bataklık alanlar yaşam yeri olarak tercih edilir. Nemli bataklıklar, bozkır habitatları ve çayırlar, seçilebileceği diğer alanlardır. Bulanık Ovası'nda Murat Nehri üzerindeki adalarda artan koyun otlatma faaliyeti sonucu soyunun yok olmasına yol açmış olduğu tahmin ediliyor.
- 6—Mezgeldek (Tetrax tetrax), toygiller (Otidae) familyasına ait açıklık alanlarda ve tarlalarda yaşayan bir kuş türüdür.Bu kuşları yıl boyunca Trakyada görülmekle beraber batı Anadolu'da sadece göç zamanında görülmektedirler. Ancak nesli tükenen bu kuş ülkemizde en son 2017 ocak ayında Hersek Lagünü(Yalova'da) gözlemlenmiştir.
- 7—Ulu doğan (Falco cherrug), doğangiller (Falconidae) familyasından oldukça iri bir doğan türüdür. Türkiye’de İstanbul, İzmir,Tarsus,Ankara, Ereğli ve Kastamonu’da bulunduğu saptanmıştır. Bunun yanısıra Bayburt, Erzurum, Arpaçay, Rize, Trabzon ve Süphan Dağları’nda da görüldüğü bilinmektedir. Türün soyu, Asya'daki yaşam alanlarının kısmen azalmasına bağlı olarak tehlike altındadır. Ulu doğanlar, doğal yaşam ortamlarından şahincilik için zorla alıkonulurlar.
- 8—Kelaynak (Geronticus eremita), kayalık veya yarı çöl kurak yaşam alanlarında bulunan iri yapılı, suda veya çamurda yürüyen ince uzun kıvrık gagalı bir kuş türüdür. Dünyada sadece Türkiye'de (Birecik/ Urfa) ve Fas'ta koruma altında az sayıda bulunmaktadırlar. Dünya popülasyonları yaklaşık 500 bireydir. Türünün doğal yaşam alanı Alpler'den Kızıldeniz'e, Fas'tan Güneydoğu Anadoluya kadar uzanan geniş bir coğrafyadır. Yanlış tarım politikaları sonucunda kurutulan sulak alanlar ve böcek öldürmek için tarlalarda kullanılan ağır kimyasallar (Özellikle DDT) bu kuşun neslini tükenmenin eşiğine getirmiştir.
- 9—Göl soğanı (Leucojum aestivum), Alzheimer hastalığı tedavisi ilaç yapımında kullanılan bir bitki türü.
Göl soğanı içermiş olduğu amarylldaceae alkoloidleri (galanthamine, tazettin, likorein) sayesinde tıpta alzheimer ve çocuk felci gibi sinir sistemini etkileyen hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Göl soğanının doğadan toplanarak ihracatı yapılmaktadır. Yıllık ihracatı 4.000.000 adettir. Eğer acil önlemler alınmazsa göl soğanı bir daha asla geri dönmemek üzere yok olacak.
- 10—Siklamen veya tavşan kulağı, Primulaceae familyasından Cyclamen cinsini oluşturan yaşam alanı orman açıklıkları ve kayalık alanlar olan çok yıllık yumrulu bir bitki türlerini ortak adı.Tavşankulağı, buhurumeryem, Mormilik şeklinde de adlandırılır. Şubat - Nisan aylarında çiçek açar. En belirgin özelliği, kalp veya böbrek şeklindeki yapraklarıdır. Beş parçalı olan çiçekleri beyaz, pembe ya da koyu pembe renkte olabilir.İnsanlar tarafından ticareti yapıldığı için doğal yaşam alanlarındaki nesli tehlikededir.
- 11—Nergis, nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasından Narcissus cinsinden bitki türlerinin ortak adıdır. Bu bitkinin soğanları en az 1 sene ara ile kullanılmaktadır. Zira çiçeğini vermiş olan soğan ekilirse, bir dahaki seneye çiçek vermez fakat ülkemizde bu durum göz önüne alınmamakta ve nergislerin nesli tehlikeye atılmaktadır.
- 12—Iris, Iridaceae ailesinden süsen olarak bilinen bir çiçekli bitki cinsidir. Rizomlu ya da soğanlı bitkilerdir. Yapraklar çoğunlukla tabandadır ve düzdür. Çiçekler tek ya da birkaç çiçekli salkımlar halindedir.[3] 260 ila 300 arası tür ihtiva etmekte olup, bunlardan 51 adeti Türkiye'de de yayılış göstermektedir. Yurt dışına kaçırılan bu zenginliğimizin durumu artık öyle kötü bir hal almıştır ki, eğer gerekli önlemler alınmazsa neslinin tükenmesi an meselesidir.
- 13—Çiğdem (Crocus), süsengiller (Iridaceae) familyasına ait bir bitki cinsidir. Çiçeklerinden dolayı bahçecilikte aranan ve sevilen bir bitkidir. Yumruları Türkiye'de çiğ olarak ya da külde pişirilerek yenir. Ayrıca yemeği de yapılır. Çiğdem tüketiminin acil olarak denetim altına alınması gerekmektedir.
- 14—Itırşahi (Lathyrus odoratus L.), baklagiller (Fabaceae) familyasından Sicilya, güney İtalya ve Ege Adaları'na özgü bir mürdümük türüdür. "Bezelye çiçeği" veya "kokulu bezelye" ve "nazende çiçeği" veya "İstanbul nazendesi" olarak da bilinir. Bu endemik çiçek kentlerdeki hızlı yapılaşma nedeniyle tükenme tehdidi ile karşı karşıya.
- 15—Sevgi çiçeği veya bilimsel adıyla Centaurea tchihatcheffii; Asteraceae (Papatyagiller) familyasının Centaurea (Peygamberçiçeği) cinsine ait ve Türkiye'ye endemik olan bir türdür. Halk arasında yanar döner, gelin düğmesi, türbe ya da kırmızı peygamber çiçeği ve hasırcı çiçeği olarak da bilinen sevgi çiçeği dünyada yalnızca Ankara'nın Gölbaşı ilçesi Hacı Hasan Köyü yakınında yetişmektedir. Nesli, tarım ilaçları yüzünden yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalınca Bern Sözleşmesi kapsamında koruma altına alınmıştır.
