Flashcards
Tijdlijn Nederlandse Letterkunde II: Deel 2
Cards in this deck (127)
- 11566Beeldenstorm
- 21568Begin Nederlandse Opstand (80-jarige oorlog)
- 31576Pacificatie van Gent
- 41579Unie van Utrecht en Atrecht
- 51581Plakkaat van Verlatinge
- 61585Val van Antwerpen
- 71609 - 1621Twaalfjarig Bestand en Bestandtwisten: conflict tussen contraremonstranten en remonstranten, en tussen voor- en tegenstanders van het stadhoudersschap
- 81618 - 1619Synode van Dordrecht
- 91648Vrede van Munster
- 101650 - 1672Eerste Stadhouderloze Tijdperk
- 111652 - 1674Nederlands-Engelse oorlogen
- 1216721. Oorlogsverklaringen Frankrijk, Engeland, Keulen en Munster
2. Moord op de Gebroeders De Witt - 131688 - 1689Glorious Revolution: Willem III wordt stadshouder-koning
- 141702Willem III overlijdt > Tweede Stadshouderloze Tijdperk
- 15De EglentierBelangrijkste rederijkerskamer van Amsterdam tijdens de 17e eeuw
- 16De AlteratieHet moment waarop de calvinistische groeperingen zich proberen los te maken van de katholieke kerk
- 17Het Twaalfjarige BestandTijdelijke vrede van de 80-jarige oorlog
- 18Achilles en Polyxema1597, P.C. Hooft, op klassieke leest geschoeid: vijf bedrijven en alleen personen, géén allegoriën
- 19Geeraerdt van Velsen1613, P.C. Hooft
- 20Warenar1616, P.C. Hooft
- 21Spel van de Rijcke man1615, S. Coster, zinnenspel
- 22Hendrik Laurensz. Spiegel1549 - 1612, katholiek maar nam een gematigd standpunt in, stond achter de taalpolitiek, was dichter, hij probeerde de Nederlandse schrijftaal vast te leggen aan de hand van taalregels
- 23Twe-spraack vande Nederduitsche letterkunst1584, H.L. Spiegel
- 24Kort begrip des redenkavelings: in slechten rym vervat1585, H.L. Spiegel
- 25Ruych-bewerp vande redenkaveling ofte Nederduytsche dialectike1585, H.L. Spiegel
- 26Rederijck-kunst, in rijm opt kortst vervat1587, H.L. Spiegel
- 27Numa ofte amptsweygheringe1600 - 1603, over Romeinse koning die zijn ambt pas wil aanvaarden wanneer hij er klaar voor is (gemoedsrust, stoïsch), H.L. Spiegel
- 28Hert-spiegel1614, H.L. Spiegel, bekendste werk, het gaat over dichten en de algemene christelijke deugdenleer staat centraal: daar moet de mens zich aan vasthouden. Dankzij poëzie kan men aan introspectie doen.
- 291617Oprichting 'Duytsche Academie' door Bredero en Samuel Coster, die De Eglentier verlaten hadden
- 301637 - 1638Op de plaats van de oude Academie wordt de Amsterdamse Schouwburg geboud, en geopend in 1638
- 311678Kerkbestuur realiseert een verbod op religieus toneel
- 32Doelstellingen van de Amsterdamse Schouwburg1. Eerzaam tijdverdrijf
2. Verbeteren van de burgerdeugden
3. Inzicht krijgen in politieke deugden
4. Verbetering kennis Nederlands
5. Verbetering kennis stadsgeschiedenis - 33Klassieke retorische principes van CiceroWorden gebruikt door de Amsterdamse Schouwburg: docere (onderwijzen), movere (bewegen), delectare (vermaken)
- 34Nil Volentibus ArduumGebaseerd op het Franse toneel, waar men zich streng aan de klassieke regels hield. Men keerde zich tegen de spectaculaire tonelen.
- 351669Nil Volentibus Arduum
- 36Jan VosGeen moraal in zijn toneel, enkel doden. Senecaans spektakeltoneel.
- 37TranslatioNavolgen van antieke en Franse voorbeelden door middel van vertalingen
- 38ImitatieHet navolgen van de antieke en Franse voorbeelden
- 39AemulatioHet overtreffen van de antieke en Franse voorbeelden
- 401575Oprichting van de Universiteit van Leiden door Willem van Oranje, voor de opleiding van calvinistische predikanten.
- 41Jan van der Does1545 - 1604, studeerde in Frankrijk en nam de pléiade-invloed mee naar Leiden.
- 42Jan van Hout en Daniel HeinsiusPropageerden vanuit Leiden het gebruik van het Nederlands in de dichtkunst.
- 43Nederduytsche poemata1615, Daniel Heinsius.
- 44Auriacus, sive libertas saucia1602, Heinsius, over de moord op Willem van Oranje.
- 45De tragoediae constitutione1611, Heinsius
- 46Herodes infanticida1632, Heinsius
- 47Plantijn en MoretusTwee grote namen in de boekdrukkunst
- 48Jacob Lescailje1611 - 1679, zijn boekenwinkel in Amsterdam was een plek waar toneelauteurs, dichters, vertalers en toneelspelers elkaar ontmoeten.
- 49BroodschrijversAuteurs die schreven voor het geld of auteurs die van hun werk konden leven.
- 50Gysbreght van Aemstel, d'Ondergang van zijn stad en zijn ballingschap. Treurspel.1637, Joost van den Vondel, hemelt Amsterdam op, Van den Vondel schrijft de tekst voor de opening van de nieuwe Schouwburg.
- 51CatharsisEen emotionele zuivering door het opwekken van vrees en medelijden bij de toeschouwer (Aristoteles). Het treurspel is hierop gericht.
- 52Eigenschappen van de tragedie1. Verheven genre, hooggeplaatste personages
2. Hoofdpersonage begaat tragische vergissing en verstoort natuurlijk orde
3. Proces van tragisch lijden en tragisch einde voor de held
4. Catharsis
5. Moreel-didactische functie - 53ReienKoorzang tussen bedrijven, bieden morele reflecties op de handelingen.
- 54PeripeteiaEen wending in de tweede helft van het stuk
- 55AgnitioMoment van herkenning bij het personage
- 56Opbouw tragedie1. Voorrede
2. 3 - 5 bedrijven
3. Reien
4. Peripeteia
5. Agnitio
6. Tragisch einde - 57UniversaliaUniversele waarheden (deze komen aan bod in de literatuur, maar niet in de geschiedschrijving)
- 58SententieSamenvattende morele les op het einde van een gedicht of toneelstuk
- 59MimesisNabootsing van de werkelijkheid (but we know that already, do we not)
- 60Doctrine classiqueCorneille, Horatius, invloed op 17e eeuwse toneelkunst.
1. Vraisemblance
2. Bienséance
3. Clarité - 61VraisemblanceWaarschijnlijkheid: alles op het toneel moet een eenheid hebben van tijd, plaats en handeling. Het had echt kunnen gebeuren. (MAAR: onaangename alledaagse details liet men toch weg)
- 62BienséanceDecorum, welvoeglijkheid
- 63ClaritéHelderheid van taalgebruik
- 64Roemer VisscherGrondlegger van de emblematabundels. Brabbelingh 1614, Sinnepoppen 1614
- 65PicturaAfbeelding
- 66SubscriptioOnderschrift
- 67Emblemata bestaat uit drie delen1. Spreuk, sententie, gezegde
2. Pictura
3. Subscriptio - 68JUST KEEP SWIMMINGJUST KEEP SWIMMING
- 69Ars PoeticaHoratius, 10 v.C.
Verschil tussen treurspel en blijspel wordt beschreven. - 70Utile dulciHet nuttige (morele lessen) met het aangename (esthetisch genot) paren.
- 71MoortjeToneelstuk van Bredero. Speelt zich af in een boerenhuis in Amsterdam. Veel details weergegeven, zonder dat ze bijdragen aan het plot. Enkel om te vermaken en zo concreet mogelijk te beschrijven.
- 72Kenmerken vroegmoderne roman1. Lering ondergeschikt aan vermaak
2. Geen vaste vormkenmerken
3. Eenvoudige vertelstructuur
4. Alledaagse thematiek
5. Couleur locale - 73Vier varianten van de vroegmoderne roman1. Volksboeken en Amadisromans
2. Heroïsche-galante roman
3. Avonturenroman, schelmenroman, picareske roman
4. Erotische roman - 74Wonderlicke Avontuer van twee GoelievenHeroïsche roman, 1624, anoniem. Niet-hoofse context, personages van lage afkomst vertellen over hun avonturen tijdens de 30-jarige oorlog. Ze maken historische gebeurtenissen mee. Gaat over geliefden die ver van elkaar moeten leven.
- 75Batavische ArcadiaHeroïsch-galante roman, 1647, Johan van Heemskerk. Geïdealiseerde scenes, maar concreet: het gaat over de Hollandse weiden. Horatiaans principe (nuttige aan het aangename koppelen). Er moeten lessen uit worden getrokken.
- 76Den vermakelyken avanturierSchelmenroman, 1695, Nicolaas Heinsius. Mirandom vertelt over zijn avonturen en liefdesgeschiedenissen tijdens zijn zwerftochten door Europa. Hij is moeilijk serieus te nemen want hij vertelt ook over zijn ondeugden en streken. Het is een persiflage op de heroïsch-galante roman.
- 77Twee voorbeelden erotische romant Amsterdamse Hoedom, 1680.
D'openhertige Juffrouw, of d'Ontdekte Geveinsdheid, 1680.
Beiden anoniem. - 78Spil-pennighenMensen die het geld over de balk gooien.
- 79MuiderkringBekendste vriendenclub uit de vroegmoderne tijd. Er was een innercircle van schrijvers, waarvan Hooft een belangrijke spil was
- 80Inner circleP.C. Hooft, Casparus Barlaeus, Constantijn Huygens en de gezusters Roemer Visscher
- 81OtiaConstantijn Huygens (1569 - 1687). De ideale hoveling gebruikt zijn tijd verstandig: hij moet goed omgaan met elk moment, want hij heeft het druk.
- 82Willem Godschalck van Focquenbroch1640 - 1670. Wendt zich tegen de poëzie, mét poëzie. Burleske stijl, geïnspireerd door Paul Scarron. Vaak satirisch. Gebruikt stereotype poëtische thema's, probeert de mens een spiegel voor te houden.
- 83Dagh-Werck1658, Constantijn Huygens. Gaat over de manier waarop hij zijn tijd gebruikt.
- 84Poesy1657, Jan Six van Chandelier. Bedelmusyk: Te Thoulouse. Gaat over bedelaars 's ochtends aan zijn raam, hij werpt ze waardeloos geld toe. Staat in contrast met de sententie.
- 85Houwelick1625, Jacob Cats. Gaat over de taken in het huwelijk. Man moet handel drijven, vrouw moet stil en zedig in de keuken werken.
- 86Kenmerken zedenspel1. Gewoonten van bepaalde groep
2. Couleur locale, typen uit dag. leven
3. Burgerklasse
4. Speelt zich af in woonhuis
5. Typische burgerlijke deugden en morele kwesties
6. Buitensporig gedrag - 87Jan Claass of de gewaande dienstmaagd1682, Thomas Asselijn, zedenspel.
- 88Het Huwelyck sluyten1683, Pieter Bernagie. Warnaar wilt zijn dochter tegen haar zin huwen aan een rijke man. Gespeelde omgeving is burgerlijk itt Warnar. Problematiek: verkeerde familiemoraal, niet gierigheid van één persoon.
- 89De verheerlijckte schoenlappers of de gecroonde leersse1688, Michiel de Swaen. Combineert het carnavaleske volkstoneel met elementen van de Franse comédie de moeurs.
- 90Werkelijkheidsillusie in Warenar1. Plaats- en straatnamen
2. Alledaagse personages
3. Uithuwelijken = herkenbaar
4. Spelers spreken met publiek
5. Waarden knn a wh worden getoetst
6. Handeling in nabije omgeving
7. Voorspelbaarheid gedrag personages - 91RenaissanceWedergeboorte van klassieke waarden
- 92ClassicismeVersterkt idee van Renaissance. Na Renaissance. Nog nadrukkelijker de Klassieke Oudheid navolgen.
- 93BarokKomt losser van de klassieke voorbeelden
- 94VerlichtingVooral van toepassing op de filosofie
- 95HugenotenProtestanten
- 96Franse PléiadeRonsard, Du Bellay. Had grote invloed op de 16de/17de eeuwse liefdeslyriek. Petrarca-traditie kwam via Pléiade cultuur in het Nederlands.
- 97DecameroneBoccaccio. In 1560 door Coornhert vertaald via het Frans.
- 98Gerusalemme liberataTasso. Vertaald door Vondel in 1575, direct uit het Italiaans.
- 99Poëzie van John DonneVertaald door Constantijn Huygens. De duistere, onbekende verzen uit het Engels hadden geen grote invloed.
- 100Invloed Italiaanse literatuurNovelle. Boccaccio, Bandello, Petrarca (sonnetten).
- 101Invloed Spaanse literatuurPopulaire roman. Amadis- en Palmerijnverhalen (ridderepiek) + komedisch toneel van Lope de Vega en Caldéron. Er ontstaan anti-helden.
- 102Anti-heldenHelden waar je ook mee kan lachen.
- 103Invloed Engelse literatuurNiet groot. Invloed van de revenge tragedy (wraaktragedie) van auteurs zoals Kyd. Ook religieuze werken.
- 104Redenen van invloeden1. Auteurs reisden door Europa
2. Reizende toneelgezelschappen
3. Levendig boekenbedrijf in de Nederlanden
4. Veel internationale contacten (handel)
5. Relatief goede beheersing vreemde talen - 105Lucas d'HeereEerst in de traditie van de rederijkers, later reisde hij naar Frankrijk en ondervindt invloed van de Franse literatuur. Joachim de Bellé. Eigen taal verrijken en versieren.
- 106Den Hof en Den Boomgaerd der PoësienBelangrijkste werk Lucas d'Heere. Mengelwerk van oude rederijkers-technieken en Frans dichtwerk. Het is een overgangsfase.
- 107Het BoskenBelangrijkste werk van Van der Noot. Mengelvorm rederijkerspoëzie en klassieke vormen (Pindarische ode, elegie, epigram). Spotten met Katholicisme. Introduceert Petrarcaanse sonnet via Franse pléiade en liefdeslyriek. Ook de thematiek van geïdealiseerde maar onbereikbare liefde.
- 108Petrarcaanse sonnet1. Twee kwatrijnen, twee terzinen
2. abba, abba, ccd, eed
3. Platonisch liefdesideaal (onbereikbaar)
4. Idealiseren met metaforen
5. Stijlfiguren: antithese, paradox - 109De Spaanse furieEr wordt een Bloedraad opgezet die protestanten gaat veroordelen, vaak tot de dood. In 1567 worden duizenden personen om het leven gebracht, ook hoogstaande personen.
- 110De Byencorf der H. Roomsche Kercke1569, Filips van Marnix van Sint Adelgonde. Burgemeester van Antwerpen tot 1585. Felle satire tegenover de Katholieke kerk.
- 111Het Boek der Psalmen1580, Filips van Marnix van Sint Adelgonde. Protestanten vonden het belangrijk dat de teksten in de volkstaal verkrijgbaar waren. Hij was de eerste die de Psalmen vertaalde.
- 112Noordelijke StatenbondVerenigde Provinciën. Na bestand met Spanje een zekere rust, maar intern veel spanningen.
- 113RemonstrantenProtestanten die niet heel streng waren.
- 114ContraremonstrantenVonden dat de calvinisten zich streng aan hun geloofspunten moesten houden.
- 115StatiesEr was een conflict tussen de afstammelingen van Willem van Oranje die de nieuwe stadshouders wouden worden na zijn dood, en de anderen die vonden dat dit niet nodig was en de steden zichzelf konden redden. De staties zijn de anderen.
- 116Vondel's kritiek op de veroordeling van OldenbarneveltHet zwaard heeft meer gewicht dan de calvinistische boeken. De vrijzinnige theoloog moet het afleggen, het publiek gaat het strenge calvinisme aanhangen. Deugdzaamheid heeft geen gewicht tegenover de brute macht van het zwaard.
- 117Op den aenwas en uitbreidinge van AmsteldamJeremias de Decker. Stelt vooral het economische centraal, en niet het religieuze.
- 118Justus de HarduwijnToont aan dat er niet alleen Rooms-Katholiek geschreven werd in de Zuidelijke Nederlanden: hij was een ruimdenkend, breed-georiënteerd intellectueel, en wordt priester. Daarvoor schreef hij echter ook liefdespoëzie, duidelijk onder de invloed van de Renaissance. (Venus-gejank)
- 119Reynier Bontius: Belegering ende het ontset der stadt Leyden1645, heroïsch verhaal over de 80-jarige oorlog. Reynier Bontius offerde zichzelf op omdat het volk geen voedsel had.
- 120Actie tomaat(I can't be the only one who thinks this is really funny.)
Protest tegen het theater. - 121MaecenasVorsten en hun vertegenwoordigers ontfermden zich over individuele kunstenaars en literatoren en ondersteunden hen financiëel.
- 122LofdichtenIn opdracht van stad en burgerij. Over de stad of over personen van aanzien.
- 123GelegenheidsgedichtenIn opdracht van de stad en haar burgerij. Naar aanleiding van politieke gebeurtenissen of persoonlijke gebeurtenissen.
- 124GebruikslyriekVoor de literaire markt. Liedbundels om te zingen in huiselijk verband.
- 125Emblemata-bundelsVoor de literaire markt. Korte gedichten op prenten (emblemen) met een moralistische inslag, gericht op alledaagse lessen.
- 126PamflettenVoor de literaire markt. Geïllustreerde gedichten, liederen of korte prozateksten die een brede verspreiding kenden.
- 127Het Friesche Lust-hofVerzameling van bruiloftsverzen van Jan Janszoon die hij in opdracht had geschreven. Broodschrijver. Hij verdient dubbel: eerst als opdracht, daarna op de literaire markt.