HRVATI U RANOM SREDNJEM VIJEKU

HRVATI U RANOM SREDNJEM VIJEKU

1. Etnogeneza, seobe, dodiri sa starosjediocima i pokrštavanje Hrvata

   • Seobe Hrvata
     • Najstariji izvor - "O upravljanju carstvom"  = 950.g      -Konstantin VII. Porfirogenet                 - Hrvati = prostor rimske provincije      - Heraklije - 7.st                 - Hrvati = prostor Panonije i Dalmacije I.  626.g = Heraklije zove, Hrv porazili Avare                           - dopušta naseljavanje Hrv između Drave i Jadranskog mora Konstantin = Hrv s prostora Bijele/Velike Hrvatske (današnja južna Poljska) II.   Karlo Veliki = Hrv - ratni saveznici                                        - čuvanje jugoistočne granice Carstva Glavni pisani izvori za Hrv prošlost = 9.-13.st
   • Teorije o podrijetlu
     • - nedovoljan broj pov izvora = više teorija
     • Gotska
       • Hrvati = germani                           - svećenici (12, 13.st) nazivaju pogrdnim imenom GOTI  GOTI = pogrdno ime za barbare slavene  KRIVA
     • Iransko-kavkaska
       • -naziv perzijske pokraine Harvathije ( Afganistan) - hrvati  = iransko pleme koje je u migracijama prešlo ruske stepe  i naselilo se na današnje prostore NIJE PRIHVAĆENA
     • Teorija socialnog i društvenog dualizma
       • Vjekoslav Klaić  Hrvati = ratničko pleme, pokorili slavene zadržavši vladarski položaj  Slaveni = hrvatsko ime
       • Slavenska
         • Franjo Rački = Hrvati su slaveni koji su se naselili u novu domovinu
       • Ilirska
         • Hrvati = potomci starih ilira DOSELJENJA NIJE NI BILO
     • novija istraživanja
       • Hrvati nisu postojali kao narod Hrvati = avarski grničari koji su vladali slavenima, raspadom avarskog kanganata osamostaljuju  Danas - Hrvati = južnoslavenska skupina
   • Dodiri s romaniziranim starosjediocima
     • Preživjeli antički gradovi = Zadar, Nin i Trogir - proces simbioze Hrvata i slavena 804.g - starosjedioci romani žale poslabucuna cara Karla Velikog na franačkog upravitelja Istre Hrvati = naseljuju područja STAROSJEDIOCA, grade nova NASELJA - ljeti na brdima - BEDEMI -zimi u dolinama glavno zanimanje = stočarstvo kasnije:  poljoprivreda, ribarstvo, pomorstvo
     • Liber pontificalis
       • vatikanski spis - Papa Ivan Iv.  Opat MARTIN - otkupljuje zarobljene kršćane i kupi kosti tamošnjih krščanskih mučenika od Slavenskih pogana
   • Pokrštavanje Hrvata
     • tri smjera pokrštavanja = Franačka, Bizant, Rim 9.st - veliki broj Hrvata = krš. 852.g Darovnica kneza TRPIMIRA -višeslavova krstionica = Nin -9st                                                    - slova na krstionici = 11.st                       - zdenac = mramor                                   - visina = 90, širina = 120                                  - šesterokutni oblik                                 - sužava prema dnu
     • 1. Bizantski car
       • 7.st = Car HERAKLIJE 
     • 2. Franci
       • 8. -9. st = BENEDIKTINCI
     • 3. Metodovi učenici
       • 9.st - bizantski car BAZILIJE šalje 
   • DOSJE
     • Politeistička religija
       • PERUN - glavni bog, bog munja i oluja VELES - bog podzemlja MOKOŠ - Perunova žena, Velesova ljubavnica SVAROG -bog sunca, zaštitnik kovača LADA - božica ljepote, ljubavi i proljeća MORANA - čarobnica, božica smrti i zime ČRT -  zli bog s psećom glavom koji je mogao mjenjati svoj oblik VILE, VILENJACI, DIVOVI, PATULJCI
     • Trpimirova darovnica
       • kaje se za svoje grijehe - sagradio je samostan i doveo redovnike
   • 62. - 69.STR

2. Hrvatske kneževine u 9.st

   • Formiranje kneževina
     • antičke ceste = zapuštene               - teže prikupljanje poreza               - česta promjena granica 9.st  nastaju KNEŽEVINE Paganija = poganska zemlja                    - opiranje pokrštavanja Istra = naseljavanje - seoske općine u zaleđu ant. gradova Duklja =                     - obalna naselja
     • Hrvatska
       • NAJVEĆA - od Labina, prema rijeci Vrbas, južno od grada Dunava, prema Cetini prvi vladar = BORNA                               - Vladislav
     • Slavonija
       • prvi knez = Vojnomir - priklonio Francima u rušenju avarskog kaganata 795/796.g
     • Ostale
       • Neretvanska
         • do sredine 11. st - zadržavala samostalnost, opirala ostalim vladarima
       • Zahumlje
       • Travunija
   • Borna i Ljudevit posavski
     • 9.st = dvije vodeće sile europe = BIZANT i  FRANAČKA         - Mletačka rep. glavna na Jadranu Hrvatske kneževine = priznaju Karla Velikog 812.g Achenski mir = dalmatinski otoci  - BIZANT Bizant - daje gradsku samoupravu             - privrženost patricija
     • Ljudevit posavski
       • = pobuna - OSAMOSTALJENJE  823.g pogubljen
     • Borna
       • strana BIZANTA  - pomoć pri gušenju pobune Ljudevita posavskog
   • Trpimirovići
     • Dinastija
       • Mislav
         • franački vazal
       • Trpimir
         • 839. savez - Neretljanima = poraz Mlečanske rep. - POREZ jačanje Hrvatske - ujedinjenje Dalmatinskih gradova i Hrv. zaleđa - Hrvatska biskupija u Ninu
         • Darovnica 852.g
           • 852.g - "Milošću božjom knez Hrvata"
       • Domagoj
         • - bizanska mornarica hara hrvatsku obalu - vraća Bizantu = gusarenje  - NAJGORI KNEZ HRVATA 1447. "Domagoj, prvak Neretvana" - Neretvanska kneževina pod vlašću Hrvatskoga kneza - gospodarski i politički napredak Hrvatske
       • Zdeslav
         • BIZANT postavlja              - Hrvatska crkva podređena Bizantu              -  tema dalmacija               - porez: hrvatskim i drugim vladarima                                           - Hrvati kasnije iskoristili
       • Branimir
         • - zavjera protiv Zdeslava - pokušava izbječi vazalstvo BIZANTU - Mletača rep. = godišnji porez Hrv. knezu - najuspješniji Hrvatski vladar 7.6.879.god Papa Ivan VIII.                       - Branimir = zemaljski prvak              - Hrv. = međunarodno priznanje - obnova starih i gradnja novih crkava                                          - dolazak čirila i metoda = glagoljica
         • Mucimir
           • -politika mira i razvoja - sazivanje užeg savjetodavnog tijela                 - 892.g zapis iz njegove darovnice
   • Dosje
     • ?? provjeri !!
   • 70.-79.str
   • Društvene prilike
     • Kneževine
       • - podjeljene na manje cjeline = župe 
     • Društvo
       • raslojavanje 1. VLADAJUĆI SLOJ  2. Slobodni seljaci                 - zemlja = plemenište                - seljačka zadruga - šira obitelj - rod               - slobodan položaj lakše čuvaju stočari 9. st = crkvena desetina ANCILA - poluslobodni ljudi, sluge SERVA - robovi                      - neki postaju kmetovi kasnije

3. Hrvatsko Dalmatinsko kraljevstvo

   • 10.st - uspostavljeno hrvatsko kraljevstvo                     - postupno prisvajanje dalmatinskih gradova i otoka             - razvoj feudalnih odnosa 11. st = gotovo vladanje dinastije trpimirovići
   • Tomislav
     • -knez stabilne Hrvatske - kralj ( 925.g Papa Ivan X. naziva) - ujedinio veći dio zasebnih kneževina ( Slavoniju s Hrvatskom knež,) - najznacajniji hrvatski vladar ( BIZANT dao na korištenje gradove i otoke na prostoru Dalmacije ) ratova: Mađara, Bugara                      - otjerao preko Drave        - Bugarski car napada Hrvatsku - Tomislav primio odbjeglog srpskog kneza Zahariju      = Teritorialno Proširenje zapisi - Pop Dukljanin = Tomislavov brat Budimir okrunjen za kralja ali Tomislav vlada)
   • Crkvene sinode
     • - u katedrali Sv. Dujma u Splitu Ninska biskupija                      - biskup = prvi - Teodizije                      - Grgur Dva podjednako važna centra = ST nadbiskupija                                                        -  ZD       -//- Natjecanje: 1. Splitski nadbiskup Ivan                       2. Zadarsk biskup Formin                       3. Ninski bisku Grgur                                                           
     • 925.g
       • - Splitski nadbiskup = crkvena jurisdikcija ZAKLJUČENO:                                        - ni jedan biskup ne smije zaređivati svećenike glagoljaše                                  - glagoljaš može biti redovnik/ klerik                                - za misu na slavenskom mora se pitati Papu
     • 928.g
       • - potvrđeno sve iz 925.g - ukinula Ninska nadbiskupija Biskup Grgur - biskup u Skradinu
     • 1060.g
       • 1060.g. u Splitu održana 3. crkvena SINODA                - nakon raskola 1054.g                - glagoljaše nesmiju zaređivat bez poznavanja latinskoga jezika
   • Stjepan Držislav
     • Tomislav
       • Trpimir II.
         • Miroslav
           • - ubio ban Pribina - oživio utjecaj Venecije da vlada Jadranom
           • Mihajlo Krešimir II.
             • osvojio: Uskoplje, Luku, Plivu i cijelu Bosnu
             • Stjepan Držislav
               • - Jačanje Hrvatske -Bizant i HRV = ratni saveznici protiv Bugarske - BAZILIJE II. - šalje kraljeve časti: krunu, mač i žezlo Veliki kez (kralj) Hrvatske i Dalmacije               - prijestolnica = KNIN -postupna kroatizacija dalmatinskih gradova i otoka -mise na slavenskom jeziku
       • Krešimir I.
   • Organizacija Vlasti
     • Patrimonijalna - ranosrednjovjekovna država
     • Župan
       • - upravlja župom, pomaže knezu, prisustvuje pri sastavljanju važnih dokumenata župan - ded = dvorski službenik             - kneginjin             - komornik = zadužen za osobne potrebe vladara             - posteljnik             - vinotoč             - štitonoša             -  konjušnik             - pisar Žipani 11. st = KRUPNA FEUDALNA ARISTOKRACIJA                              
       • Potvrda: Darovnica Kneza Mucimira 892.g
     • Ban
       • prvi put spominje u 11. st = kraljev namjesnik
     • Narodni sabor
       • Skupština
         • - šire tijelo koje je formalno biralo vladara
       • Vijeće
         • uže tijelo odabranih
   • Zlatno doba (11.st)
     • Dmitar Zvonimir
       • 1072.g Bizantska Kronika - spominje Dmitra zvonimira   Novi Hrvatski kralj ( prije Ban u Slavoniji) - vratio Dalmaciju - Papa Grgur VII. = vazalni odnos                  - šalje: krunu, papinsku zastavu, žezlo i mač                  - krunidba za kralja u Crkvi sv- Petra i Mojsija u Solinu               - Dmitar - darovao samostan u blizini Biograda i prisega vijernosti, poklanjao zemljišta samostanima, izgradnja istih, ne plaćaju porez prijestolnica = Knin OLTARNA PREGRADA BENEDIKTINSKOG SAMOSTANA SV. LUCIJE U BAŠKOJ -Krk                              - glagoljicom na Hrvatskom -umro 1089.g                 - legenda: ubili Hrvatski plemići, Zvonimir na samrti prokleo Hrvatski narod da nemaju vladara iz svog naroda.                                                 - navodno ubili zbog odluke o križarskom ratu (NIJE MOGUĆE) - Papa pozivao u križarski rat tek 6.g nakon smrti
     • Petar Krešimir IV.
       • - uočio važnost jadranske obale za politički, gospodarski i kulturni razvoj moči države - u ratu oduzima Mletačkoj rep. sve Dalmatinske posjede oslonac = vojska, papinstvo, trgovačke veze prijestolnice = Nin Kralj Hrvatske i Dalmacije 1066.g Isprava o Petrovom Boravku u Šibeniku (za Božić)   -  kralj zadarskom samostanu sv. Marije daje "kraljevu slobodu" 1074. g Normanski vojvoda zarobljuje Petra Krešimira IV. - vlast nad Dalmacijom preuzeli Mlečani (1060.g. u Splitu održana 3. crkvena SINODA               - nakon raskola 1054.g               - glagoljaše nesmiju zaređivat bez poznavanja latinskoga jezika)
   • Kraj dinastije Trpimirovića
     • Zvonimirov sin - umro kao dijete                  - žena - Hrvatska kraljica Jelena Lijepa - bratu predaje krunu                 - brat = Ladislav Arpadović - ugarski kralj -Hrvatsko plemstvo neslaže s tim te na prijestolje stavlja - posljednjeg Trpimirovića STJEPANA II.                                                 - Petrov nećak
     • Ladislav
       • - pokorio slavoniju do Kapele 1094.g osnovana Zagrebačka nadbiskupija ( dogovor s Papom)                        - pod upravom Mađarske nadbiskupije                        - prvi biskup = Čeh - namjesnih u Slavoniji = rođak ALMOŠ
       • Kolman
         • -novi ugarski Kralj   -1097.g krenuo prema Biogradu po buduću ženu              - nastavak Ladislavove politike širenja prema Jadranu                             -planina GVOZD - dočekao ga je Petar i poginuo u boju
     • Petar Svačić/Snačić
       • -Kralj Hrvatske i Dalmacije -1097.g poginuo u boju na planini Gvozd ( Petrovoj gori)                 - pokušavao zaustaviti Kolmana
       • Ugarski kraljevi: Kraljevi Ugarske, Hrvatske i dalmacije
         • 12.st
   • Mletačka vladavina Dalmacijom
     • - Dužd Petar II. Orselo - 1000.g osvojio skoro sve Dalmatinske gradove                          - Dalmatinski gradovi samo formalno pod vlašću bizanta - dalmatinski gradovi oslanjaju na zaleđe vezano uz trgovinu               = Konkurencija Mletačkoj rep. Veči utjecaj Mlečana = rodbinska povezanost                  - Hicela, duždeva kći, udala se za Stjepana, sina svrgnutog kralja Svetoslava Hrvatski narod postao dio ondašnjeg zapadnoeuropskog civilizacijskog kruga
   • 80.-89.str

4. Kultura na hrvatskom prostoru

   • Nositelj kulturnog djelovanja = kršćansko svečenstvo                       - živa građevinska djelatnost                      -mediteranski tip zapadnoeuropske kulture prvi učitelji i kulturni saveznici - benediktinci i Franjevci  Savez s bizantom - nužan zbog otoka
   • Predromanika
     • 9.st - razvoj predromanike                 - početke ima u antičkom nasljeđu Pleter = ukras u obliku pletenice sastavljen od nekoliko traka                       -preko franačkog utjecaja velika zaposlenost starohrvatskih kipara i klesara zidovi crkava = freske
     • Arhitektura
       • najviše u arhitektura (predromanika ističe)                                 - crkve okruglog, pravokutnog, križnog tlocrta                                - Sv. Donat, Sv. Križ, Sv. Mihovil, Sv. Petar -crkve građene po određenim astronomskim načelima           (Sv. Križ = na pročelje pada prva zraka sunca zimskog solsticija)
   • Obrt
     • zapadnoeuropski, posebno franački, utjecaji tijekom 9.st ostavio je veliki trag u hrvatskoj materijalnojkulturi
   • Počeci hrvatske glazbe
     • Crkvena glazba
       • Hrvatski redovnici dali doprinos                    - stvarali koralne misne napjeve 1075.g prvi notni zapis (neuma) - NIJE SAČUVAN 1081. osorski exultet (neuma pomogao prijepisu) 1096.g zadarski exultet - Evanđelistar opatice Vekenege
   • Tropismenost i trojezičnost
     • Hrvatsko područje = tri pisma                - tri jezika: Latinski, staroslavenski, starohrvatski
     • Latinica
       • latinsku pismenost, latinski jezik = franački misionari i  benediktinci
     • Glagoljica
       • 885. progon Metodovih učenika iz Moskve, dolaze na naše prostore               - služenje mise na staroslavenskom jeziku
       • obla
         • rana
       • Uglata
     • Bosančica
       • 11. , 12. st - iz Makedonije na zapad prema Bosni - male promjene Ćirilica - stari oblik Bosančica / Hrvatska ćirilica = novi oblik

Images and files in the map